Sofija Soja Jovanović rođena je u Beogradu 1. februara 1922. godine i mnogi je smatraju zaslužnom za izuzetan razvoj pozorišta, filma i televizije u Srbiji. Njen deda bio je Paja Jovanović, jedan od najvećih srpskih slikara i tipičan predstavnik akademskog realizma. U svom rodnom gradu završila je osnovnu i srednju školu koju je pohađala na francuskom jeziku. Iako je kao mala bila zainteresovana za muziku i prirodne nauke, Sofija se ipak odlučuje za glumu i pozorište. Upisala je 1941. godine studije glume na dramskom odseku Muzičke akademije koje je uspešno završila 1944. godine, a nakon toga je počela da radi u KUD “Ivo Lola Ribar” gde se prvi put susrela sa rediteljskim poslom. Uspela je da sa još nekoliko kolega i nastavnika osnuje prvi studentski teatar u zemlji – Akademsko pozorište.
Sofija Soja Jovanović Slika preuzeta sa linka: https://www.rts.rs/lat/tv/rts2/4779007/tv-prozor.html
Sofija je na Festivalu akademskih pozorišta Jugoslavije 1948. godine dobila prvu nagradu za režiju “Sumnjivog lica” Branislava Nušića. Upravo se njegovim delima često bavila tokom svog života, a upoznala ga je kao vrlo mlada u domu svog dede Paje Jovanovića. Sa grupom glumaca iz Akademskog pozorišta prešla je 1950. godine u Beogradsko dramsko pozorište gde je vrlo marljivo radila narednih 14 godina i upravo tu režirala veliki broj dramskih i scensko-operskih predstava. Na taj način ostavila je neizbrisiv trag u Beogradskom dramskom pozorištu, gde je postala sinonim za živopisan humor kroz savremeno tumačenje domaćih komediografa. Sofija Soja Jovanović je prva žena reditelj igranih filmova na ovim prostorima. Pored toga, u periodu od 1949. do 1952. godine radila je kao asistent na odseku glume Pozorišne akademije. Upravo njen prvi film “Pop Ćira i pop Spira”, koji je ujedno i prvi jugoslovenski film u boji, proglašen je za najbolji fim godine, dok je Soja Jovanović nagrađena Zlatnom arenom na festivalu u Puli. Nakon toga usledili su filmovi: “Diližansa snova”, “Dr”, “Put oko sveta”, “Orlovi rano lete”, “Pusti snovi”, “Silom otac”… Osim filmova, njen rediteljski talenat i umetnost se mogao pratiti i preko televizijskih ekrana. Soja je smatrala da je televizija izuzetno specifičan medij koji je razvojem tehnologija postajao sve fleksibilniji i zanimljiviji, stoga joj se i posvetila sa posebnom pažnjom. Upravo iz tih razloga su mnoge njene drame sam vrh televizijske produkcije svih vremena. Među mnogobrojnim televizijskim delima posebno se izdvaja TV film “Izvinjavamo se, mnogo se izvinjavamo” iz 1976. godine. Na proslavi 35 godine TV drame upravo ova drama Soje Jovanović je doživela jedan od najvećih uspeha za koju je dobila čak dva priznanja – priznanje za najbolju režiju u tom periodu i prvu nagradu publike. Rediteljka Soja je adaptaciju i režiju serije “Osma ofanziva” smatrala svojim najvećim i najznačajnijim radom na televiziji.
Sofija Jovanović se tokom 50 godina duge i uspešne rediteljske karijere ostvarila u 58 predstava, od toga sedam muzičkih i devet dečijih. Takođe, odličnu rediteljsku formulu uspostavila je i za mjuzikle. Soja je jedan od osnivača festivala komedije “Nušićijada” koji se realizuje svake godine počev od 1967. godine u Ivanjici. Za svoja brilijantna rediteljska ostvarenja dobila je još mnogobrojna priznanja – Specijalnu diplomu Kinoteke za izuzetan doprinos razvoju filmske umetnosti, nagradu za režiju na Fesitvalu akademskih pozorišta Jugloslavije, nagradu “Bojan Stupica” i druge. Soja Jovanović je preminula u Beogradu 22. aprila 2002. godine, iza sebe je ostavila neizbrisiv trag u našoj kinematografiji, kao i celokupnoj srpskoj istoriji.
Izvori:
https://arsfid.edu.rs/baza-arsfid/jovanovic-sofija-soja/
https://www.iserbia.rs/ifermin/soja-jovanovic-velikan-srpske-rezije-3587
https://www.politika.rs/sr/clanak/533824/Pozorisno-delo-Soje-Jovanovic
